LAAT BURGERS ZELF HUN EIGEN MAKKELIJKE KEUZEN MAKEN

De grootste bedreiging voor onze volksgezondheid is de gezondheidszorg. De kosten lopen uit de hand. Ze lijken welhaast ontembaar. Als dat zo doorgaat zijn we over 30 jaar meer dan de helft van ons gezinsinkomen kwijt aan zorg. Op dit moment kost gezondheidszorg ons al 250 miljoen per dag. Ruim twee weken zorg staat gelijk aan het hele budget voor ontwikkelingssamenwerking. Dat kan zo niet langer. Daarom brengt ons kabinet bijvoorbeeld grote delen van de ouderenzorg bij gemeenten onder. Dichtbij is goedkoper. Dat legitimeert een ingewikkelde stelselwijziging. Bovendien wordt te dure zorg niet langer vergoed. Ook als dat tot pijnlijke keuzes leidt. Maar goedkopere en betere zorg is niet altijd moeilijk of pijnlijk, zoals politici ons graag doen geloven. Sterker, het vaak heel makkelijk en pijnloos.

Binnenkort leggen de PvdA en VVD wettelijk vast dat zorg kosteneffectief moet zijn. Zorg moet niet alleen aantoonbaar werken. Het mag ook niet te duur zijn. Dat helpt ons volgens de PvdA om “moeilijke keuzen te objectiveren.” En geobjectiveerd zou zo’n keuze dan minder pijn doen. Als aan de criteria niet voldaan wordt, krijgt de patiënt die zorg niet meer vergoed en zal de arts de behandeling niet uitvoeren. Het klinkt heel logisch. Te dure zorg is gewoon te duur. Nog zo’n logisch betoog hield Ab Klink afgelopen zomer. Hij betoogde dat artsen maar eens moesten stoppen met overbodige en ondoelmatige zorg. Als zorg niet nodig is, dan moet je er niet aan beginnen. En ook als het niet werkt heeft zorg geen enkele zin.

De waarheid is natuurlijk dat we in veel gevallen helemaal niet weten wat onnodige zorg is. En we kunnen, als het er echt op aan komt, maar moeilijk bepalen wanneer zorg te duur is. Het is dus schier onmogelijk om dusdanig slimme regels te bedenken dat artsen, psychiaters en maatschappelijke professionals daardoor geen onnodige of te dure zorg meer leveren. Het is ook nauwelijks te subsidiëren dat zorgprofessionals precies dat gaan doen: 60% van alle behandelingen is niet evidence-based en de meeste mensen behoeven maatwerk.

Het objectiveren van ‘moeilijke keuzen’ of het oproepen van artsen om geen ‘onnodige behandelingen’ meer te doen is een weg vol tegengestelde belangen en risico’s. Ingewikkeld dus. Waarom zouden we niet starten bij burgers en hun makkelijke keuzen? Een voorbeeld. Zelf kreeg ik onlangs een dochter en aldus zes dagen kraamzorg. Mijn dochtertje is kerngezond, net als haar moeder. Na twee dagen hadden we het kruikje, het badderen en voeden wel onder de knie. Ik constateerde: vanaf dag drie ontvangen wij onnodige zorg. Op de vraag of de kraamhulp de volgende dag niet of wat later zou kunnen komen werd ontkennend geantwoord. Dat kon niet worden verantwoord, want wij hebben immers recht op die hulp. Ik heb het er maar bij laten zitten.

Een ander voorbeeld. Een kennis was verslaafd aan alcohol en drugs. Na rondgedoold te hebben in de verslavingszorg en opvang besloot hij zich door een private instelling te laten helpen. Hij vloog naar Azië, kickte af, ging in behandeling en kan nu van de verdovende middelen afblijven. Hartstikke (kosten)effectieve behandeling. En toch was het te duur. Want, waar via de vaste transparante route van huisarts naar de specialist en via  diagnosebehandelcombinatie voor deze kennis ongeveer 120.000 euro werd gedeclareerd bij de verzekeraar, zaten er ook Amerikanen in precies dezelfde behandeling voor 30 duizend dollar. Zij hadden zich rechtstreeks bij de Aziatische kliniek aangemeld. Achteraf bezien, had dezelfde effectiviteit maar een kwart hoeven kosten. Dat wist mijn kennis niet en bovendien was er voor hem geen rechtstreekse weg beschikbaar.

Niet alleen artsen, stelselwijzigingen en wettelijke grondslagen die moeilijke keuzen objectiveren of simpelweg geen toegang meer geven tot bepaalde zorg, leveren een goedkopere verzorgingsstaat op. In veel gevallen zijn het juist de makkelijke keuzen die burgers zélf zouden kunnen maken waarmee we kosten kunnen besparen. Maar die zijn simpelweg geen optie in ons systeem. Zorg is niet altijd moeilijk. Burgers willen niet altijd alleen maar meer en duurdere zorg. Er zijn alleen geen alternatieve routes of voldoende informatie beschikbaar in ons dichtgetimmerde en selectief transparante systeem, waarmee burgers hun eigen weg kunnen kiezen.

Deze column werd geschreven ter ere van de Beleidsterm van het Jaar 2012: “Onnodige Zorg”

Wij feliciteren Maarten Bening met zijn nominatie en zorgen dat er snel een IPW-boekenpakket zijn kant op komt!

Rest ons u namens de jury u fijne dagen te wensen. Over de uitslag kan uiteraard gecorrespondeerd worden.

Harry Kruiter, Eelke Blokker, Albert Jan Kruiter