Om toegang te krijgen tot de schuldhulpverlening moeten mensen gemotiveerd zijn. Dit is een belangrijk uitgangspunt. Schuldsaneringstrajecten zijn lang en zwaar. Nog steeds vallen veel mensen tijdens een traject uit door nieuwe schulden te maken of verplichtingen niet na te komen. Gebrek aan motivatie is één van de belangrijkste oorzaken waarom mensen uitvallen. Mensen hebben moeite om lange tijd onder strikte regels met weinig rond te moeten komen.

Dat niet iedereen even gemotiveerd is kunnen wij ons goed indenken. Het vooruitzicht dat je drie tot vier jaar met 90% van het sociaal minimum moet rondkomen…En dat ongeacht hoe hard je werkt, ongeacht hoe hard je je best doet, dit drie tot vier jaar lang 90% van het minimum blijft…pfff…het zou ons totaal verlammen.

Die verlamming zien we terug bij veel mensen met problematische schulden. Volgens ons is niemand intrinsiek gemotiveerd om zo lang met zo weinig rond te moeten komen. Daarom is het ook raar dat motivatie een harde toegangseis is. Om nog maar te zwijgen over de manier waarop motivatie of het gebrek er aan wordt vastgesteld. Ben je twee keer niet op een afspraak geweest? Dan ben je niet gemotiveerd. Heb je, je ook nog eens niet afgemeld? Dan ben je zeker niet gemotiveerd. En dan is er nog de Map. De Map waarin je een overzicht van al je schulden, brieven, inkomsten en rekeningoverzichten moet samenbrengen. Zolang je die Map niet op orde brengt kan de schuldhulpverlening niet starten.

Vorig jaar zaten wij bij een jongeman op de bank die zich zelf behoorlijk in de problemen had gegokt. Hij had zelfs twee mappen nodig om z’n totale schade in beeld te brengen. Vol trots presenteerde hij de mappen aan de schuldhulpverleenster. Twee weken was hij er mee bezig geweest, maar alles zat er nu in. Geordend, op datum, met tab-blaadjes. “Alstublieft, mevrouw!” “Heel goed gedaan jongen, maar dit kan ik niet meenemen. Dit zijn de originelen, die moet je hier zelf houden. Ik heb kopietjes van alles nodig.” “Kunt u dat dan niet op het gemeentehuis laten kopiëren?” “Nee dat moet je zelf doen. Bij de Albert Heijn op het van Egmondplein staat een kopieerapparaat.” De jongeman barste vol onbegrip en frustratie in woede uit. De schuldhulpverleenster stopte het gesprek en verliet de flat. “Niet gemotiveerd,” mompelde ze.

Wat ons verbaast is dat het gebrek aan motivatie altijd aan de cliënt ligt. De cliënt is niet gemotiveerd. We horen hulpverleners zelden tot nooit zeggen: “Het is MIJ niet gelukt deze cliënt te motiveren.” Terwijl juist daar de sleutel naar een succesvol schuldhulpverleningstraject ligt. Mensen zijn nu eenmaal niet gemotiveerd om zo’n traject te starten, die moeten we motiveren en gemotiveerd houden. We weten dat mensen die bij de gemeente aankloppen voor schuldsanering gemiddeld een schuld hebben van € 38.000. Dat is voor de meeste mensen simpelweg niet op te lossen zonder een saneringstraject. Mensen kunnen het zich dus niet veroorloven om niet gemotiveerd te zijn. Maar, belangrijker, als samenleving kunnen we het ons niet veroorloven om deze mensen niet te motiveren.

Deze column verscheen eerder deze zomer in Zorg en Welzijn