Waarden onder de wet

Actieonderzoeker Iris Voogt laat in dit essay zien hoe maatwerk vastloopt op verantwoordings-mechanismen, financieringsvormen maar ook werkinstructies, beleid en gewoontes. Dat maatwerk niet mag van de wet is vaak niet waar. Of het is niet het hele verhaal. In wetten is namelijk discretionaire ruimte ingebouwd. Ruimte om de wet wel, niet of anders toe te passen naarmate dat rechtvaardig is in de situatie die voorligt. De wet alleen is in moeilijke gevallen namelijk nooit genoeg om tot een goed oordeel te komen.

Rechtsfilosoof Ronald Dworkin zegt dat professionals tot rechtvaardige uitkomsten komen als ze de waarden die verankerd zijn in de wet, gebruiken om die discretionaire ruimte in te vullen. Maar dat lijken we soms verleerd. We zien regelmatig dat professionals de ruimte in de wet niet gebruiken om maatwerkoplossing te realiseren. In plaats daarvan gebruiken sommige professionals de wet juist als middel om dat niet te doen. En als we zien hoe het systeem waarin ze werken functioneert, is dat ook niet gek. De andere sturingsinvloeden trekken harder aan het roer dan de waarden onder de wet. Daarom voeren we in moeilijke gevallen, juist die gevallen waar discretionaire ruimte mogelijkheden biedt, de wet soms slecht uit. Volgens Iris moeten we niet alleen beheersen, maar ook sturen op die waarden.