Tien jaar behandeling, maar geen leven

Marcel bracht tien jaar door in de psychiatrie. Gedwongen opnames, medicatie en therapieën zorgden ervoor dat hij ‘stabiel’ bleef, maar beter werd hij niet. Hij zag zichzelf steeds meer door de lens van zijn diagnose: schizofrenie. Toen hij de kliniek verliet, was dat niet omdat hij genezen was, maar omdat het systeem aangaf dat hij 'uitbehandeld' was. 

Via een zelfregie- en herstelcentrum komt Marcel in een omgeving waar hij niet wordt aangesproken op wat er mis is, maar op wíe hij is. Wat hij leuk vindt, wat hij kan, waar hij van droomt. In contact met lotgenoten en ervaringsdeskundigen hervindt hij langzaam zijn plek. Van vaste bezoeker groeit hij door naar organisator en uiteindelijk coördinator. Zijn kwetsbaarheid blijft, maar bepaalt niet langer alles. 

Behandeling en herstel zijn niet hetzelfde 

Gelukkig loopt het meestal niet zo. Maar de casus van Marcel staat ook niet op zichzelf. Het aantal mensen dat behandeld wordt in de ggz groeit, net als de wachtlijsten en personeelstekorten. Tegelijkertijd vinden steeds meer mensen steun bij zelfregie- en herstelinitiatieven. Waar de ggz zich over het algemeen richt op behandeling en klachtenreductie, draait herstel om het opbouwen van een betekenisvol bestaan. Dat is geen tegenstelling: beide vormen kunnen elkaar aanvullen.

Om dit verschil te begrijpen, maakt het essay gebruik van het denken van filosoof Robert M. Pirsig, die spreekt over statische en dynamische kwaliteit. Statische kwaliteit staat voor werkende standaarden en bewezen effectieve behandelingen – de kracht van de ggz. Dynamische kwaliteit draait om ruimte, experiment en menselijk contact – precies wat zelfregie- en herstelinitiatieven bieden. 

Ruimte voor beide perspectieven 

Hoewel herstelinitiatieven veel waarde toevoegen, passen ze moeilijk in het huidige zorgsysteem. Financiering en verantwoording zijn vooral gebaseerd op meetbare diagnoses en declareerbare consulten. Initiatieven die draaien om ontmoeting, gemeenschap en persoonlijke ontwikkeling laten zich moeilijker in zulke systemen vangen.

Het essay van actieonderzoekers Thijs van den Enden en Niels Willems pleit daarom voor een bredere kijk op mentale gezondheid: een systeem waarin professionele behandeling en herstelgerichte ondersteuning naast elkaar bestaan. Waarin statische en dynamische kwaliteit elkaar versterken. Wat is er nodig om initiatieven zoals het zelfregie- en herstelcentrum van Marcel een duurzame plek te geven in het stelsel?